Deel 20: Gedachtig de Hollandse held

  1. Citaat rede koningin Wilhelmina
  2. Titelpagina van “Het Leven” (Instituut voor Militaire Geschiedenis, Den Haag)
  3. Titelpagina van “La Tribuna Illustrata” (IMG, Den Haag)
  4. Thomsonmonument te Dürres uit 1923 (collectie Steegh/Teunissen, Leiden)
  5. Buste van Thomson in Groningen (Gemeentearchief, Groningen)
  6. Thomsonmonument in Den Haag uit 1918 (Gemeentearchief, Den Haag)

In haar toespraak voor officieren en manschappen op 1 juli 1914 in Groningen gedenkt koningin Wilhelmina Thomson in één adem met Coen en De Ruyter (A). Ondanks het dreigende mislukken van de Nederlandse vredesmissie in Albanië put men inspiratie uit het heldhaftige optreden van de Nederlandse officieren in dienst der beschaving. Verering van helden kan echter het zicht ontnemen op de historische contekst van hun missie, ja zelfs feiten verdraaien. Ooggetuigen melden bijvoorbeeld dat Thomson achter het front met de rug naar de loopgraaf en van voren getroffen is, maar volgens “Het Leven” sneuvelt hij in de voorste linie (B). In Dürres vermoedt men een Italiaanse sluipschutter, op een populair Italiaans blad sterft hij te paard door een Albanese kogel (C). Ons beeld van de missie blijkt mede bepaald door verdichting van halve waarheden. Dit leidt tot de historische mythe van de Hollandse held Thomson en zijn makkers versus de perfide Albanese verrader Essad Pasja en diens handlangers.

Toch is het goed om stil te staan bij de Thomson-monumenten. Dat van Dürres (D) is helaas in de opmaat tot de Albanese culturele revolutie afgebroken. Er staat nu een bronzen duplicaat van zijn borstbeeld uit Groningen (E). Het Thomson-monument op zijn plein in Den Haag (F), dat de eenheid van volk en leger onderstreept, was juni 2004 gelukkig weer een plek van herdenking. Deze expositie ‘Majoor Thomson en Albanië’ presenteert in aansluiting daarop een voorlopig beeld van een Nederlandse vredesmissie op de Balkan, 1913/1914. Voorlopig, want we kennen de interne Albanese verhoudingen in die ‘donkere jaren’ nog onvoldoende. Wel genoeg stof tot nadenken over Nederlandse vredesmissies op de Balkan en elders.